مراتب نیت عبادت کنندگان: عبادت محبان

محبان کسانی هستند که به دلیل کثرت عبادت و بندگی، به درجه ی محبت رسیده اند. درجه ی محبت یکی از بالاترین درجات در سلوک انسان است بطوریکه کسانی که به این درجه می رسند محبوب و معشوق خداوند هستند. خداوند مهربان در آیه ی 54 سوره ی مائده، در وصف امیرالمومنین و اولاد معصوم او علیهم السلام می فرماید:

خدا ایشان را دوست می دارد و ایشان خدا را دوست می دارند.

وقتی که محبت در دل کسی قرار گرفت، کارفرمای بدن او می شود و دیگر به غیر از محبت و رضایت محبوب، هیچ انگیزه ی دیگری او را به عمل وادار نمی کند و غیر از رضای محبوب چیزی نمی خواهد؛ بطوریکه اگر در بهشت هم باشد ولی رضای محبوب نباشد، آن را جهنم خود می داند و اگر در جهنم باشد و با رضای دوست باشد، آتش را گل و ریحان می داند؛ همانطور که آتش نمرود چون با رضای دوست بود در نظر حضرت ابراهیم علیه السلام از گل و لاله خوش نماتر بود؛ و به همین دلیل خدا آتش را برای او باغ و بوستان کرد، و اگر هم ریحان نمی شد، در نظر او از شقایق و ارغوان بهتر می نمود. در همین عشقهای مجازی دیده ایم که عاشق به مرتبه ای می رسد که اگر عبادت می کند، معشوق را می خواهد و اگر معصیت می کند برای معشوق است. و عاشق هرگز به این فکر نمی کند که از معشوق نفعی به من خواهد رسید یا چیزی به من خواهد بخشید، و تمام اعمال و رفتارش به این خاطر است که او را ببیند، یا به یاد او بیافتد، یا به وصل وی برسد.

محبت محبوب حقیقی هم وقتی که بر کسی غالب شود، به همه ی کارها و اعمال و عبادات و نیات او رنگ محبت می زند و دیگر بهشت و دوزخ منظور نظر او نخواهد بود، بلکه بهشت را برای این می خواهد که دوست آن را می خواهد، و جهنم را برای آن نمی خواهد که دوست آن را نمی خواهد.

امیر مومنان علی علیه السلام در دعای کمیل می فرماید:

الهی! اگر مرا به جهنم بیاندازی و از دوستان خود جدا گردانی، اگر بر عذاب صبر کنم، چگونه بر فراق تو صبر نمایم؟ و اگر حرارت آتش را تحمل کنم، چگونه جدایی از کرامت ها و لطف های تو را تاب آورم؟

کسی که به این مرتبه از محبت برسد، دیگر نزدیک گناه نمی رود که مورد پسند محبوبش نیست، و از جان و دل به طاعت و عبادت می پردازد و چشم داشت مزدی ندارد و محبت خواب غفلت را بر او حرام می کند.