نماز و جوانی

جوان با نماز دلش روشن ميشود، اميد پيدا ميكند، شادابى روحى پيدا ميكند، بهجت پيدا ميكند. اين حالات بيشتر مال جوانهاست، بيشتر مال موسم جوانى است؛ ميتواند لذت ببرد. و اگر خدا به من و شما توفيق بدهد، نمازى بخوانيم كه با توجه باشد، خواهيم ديد كه انسان در هنگام توجه به نماز از نماز سير نميشود. انسان وقتى به نماز توجه پيدا كند، آن‏چنان لذتى پيدا ميكند كه در هيچ يك از لذائذ مادى اين لذت وجود ندارد. اين در اثر توجه است. بى‏توجهى به نماز، كسالت در حال نماز، از خصوصيات منافقين است - نه اينكه حالا هر كسى در حال نماز كسالت داشت، منافق است؛ نه - خدا منافقين را در قرآن معرفى ميكند و ميگويد اينها را از اين بشناس. در زمان پيغمبر منافقينى بودند كه براى خاطر اين و آن نماز ميخواندند و در دل به نماز اعتقادى نداشتند. «و اذا قاموا الى الصّلوة قاموا كسالى يرائون النّاس». بله، وقتى كسى طرف خطاب ندارد، با خدا حرف نميزند، خسته ميشود و برايش يك كار طولانى به نظر مى‏آيد. چهار ركعت نماز كه چهار دقيقه، پنج دقيقه طول ميكشد، براى او يك زمان طولانى به نظر مى‏آيد؛ در حالى كه چهار دقيقه مگر چقدر است؟ انسان اگر در اين حالت با خدا طرف خطاب بشود، آن وقت خواهد ديد كه مثل برق گذشت؛ دريغ ميخورد، افسوس ميخورد و دلش ميخواهد طولانى‏تر بشود.

جوانها اگر از حالا عادت كنند به نماز خوب، وقتى به سنین بالا رسيدند، نماز خوب خواندن برايشان ديگر مشكل نيست. در سنين بالاتر آدمى كه عادت نكرده باشد به نماز خوب، نماز خوب خواندن ممكن است، اما مشكل است. براى آنكه از جوانى عادت نكرده به اينكه خوب نماز بخواند؛ يعنى نماز با توجه - نماز خوب معنايش نماز با صداى خوش و قرائت خوب نيست؛ يعنى نمازِ با توجه، با حضور قلب؛ قلبش در محضر پروردگار حاضر باشد؛ از دل و با دل حرف بزند - آن وقت اين سجيه‏ى او ميشود و ديگر برايش زحمت ندارد؛ تا آخر عمر همينجور خوب نماز ميخواند.

ادب حضور

در زمانهای قدیم اگه می خواستند یکی از عوام الناس رو که از آداب مجلس پادشاه بی اطلاع بود، به حضور پادشاه ببرند، اول یکی از مقربان آداب شناس درگاه پادشاه مدتی به او آموزش می داد تا مبادا حرکات بی ادبانه ای که لایق محضر پادشاه نیست از او سر بزنه.

خداوند مهربان هم چون می دونسته که عقل ما آدمها نمی تونه چگونگی عبادت او رو درک کنه، خودش آداب عبادت رو از طریق پیامبران و معصومین - که مقربان درگاهش هستند - به ما آموزش داده.

یک قسمت از این آداب همین آداب ظاهری و نحوه و حرکات عباداته که نماز یه نمونه ی بارزش است. رکوع و سجود و قیام و قعود و اذکار و اوراد و ... که هر کدومش اسراری داره و حکمتی درش هست. اگه قرار بود ما آدمها خودمون نحوه عبادت کردن رو اختراع کنیم معلوم نبود عقلمون به این چیزها برسه.

اما مهمتر از اون آداب باطنی و قلبی نماز و عبادتها هست. و قبلاً هم گفتم که این عبادتها و رکوع و سجده ها اگه اون آداب قلبی درش رعایت نشه هیچ اثری نخواهد داشت. اما اگه بدونیم که چه حکمتی در هرکدوم از اینها هست و چرا ما این حرکات رو برای عبادت خدا انجام می دهیم اونوقت این حرکات به ظاهر ساده معجزه می کنه و مس وجود ما رو تبدیل به طلا می کنه.

اگه خدا یاری کنه توی این ماه رمضونی می خوام یه کم از احادیثی که در این زمینه هست رو بنویسم.

نماز بی روح

همونطور که می دونید، هر عبادتی یک روحی داره و یک بدنی. بدن عبادت، همان اعمال ظاهری است که وقتی یک نفر انجام می دهد می گوییم مثلا داره نماز می خونه یا روزه داره.

روح عبادت اون آداب و شرایط و کیفیاتی است که کمال عبادت به اونهاست. مانند: اخلاص و حضور قلب و سایر شرایطی که در قبول نماز و دیگر عبادتها در کار است. پس نماز بدون این شرایط مثل یک جسد بی روح است. همونطور که از بدنی که روح ازش خارج شده کاری بر نمی آید، نماز بدون شرایط و آداب باطنی و قلبی هم ثمره ی زیادی نمی دهد و فقط یه نوع رفع تکلیفه.

طرف می ره قرآن را می خونه که می فرماید: «ان الصلوه تنهی عن الفحشاء و المنکر» «نماز از بدی ها و اعمال ناشایست نگه می دارد و مانع می شود.» بعد می آید می گوید پس چرا من که نماز می خونم، نمازم من رو از بدی ها نگهداری نمی کنه؟ خوب عزیز من برای اینه که نماز من و تو نماز نیست. روح نداره. مگه می شه از یک جسم بی روح انتظار داشت که کاری بکنه؟

ارتباط نماز و جهاد (قسمت دوم)

مي فرمايند كه در جهاد، ما فرمانده، سرباز و ميدان نبرد داريم. نماز هم همين طوره، مخصوصاً نماز جماعت. مي گن مسجد و محراب ميدان نبرد است.  فرمانده، امام و  سربازها، مأمومين. يعني وقتي داري نماز جماعت مي خوني بايد دلت جاي دل امامت باشه، نه اينكه بگي، خُب خوبه، حالا الحمدلله اين ذكره رو نمي خواد بگم. قشنگ مي تونم فكرم رو متمركز كنم كه مثلاً چك رو كجا گم كردم. نه، نبايد اين طور باشه. تو هم بايد با امام جماعت همنوا بشي. لذا داريم در تسبيحات نماز جماعت اگر صداي امام به گوشِت مي رسه سكوت كن. در اونجايي كه امام بلند مي خونه گوش بده ( مغرب و عشا وصبح )، اگر صدا نمي رسه خودت مي توني بخوني. اقتدا كن ولي بخون كه بفهمي چي داري مي خوني. نفهميده نباشه. اما حواست باشه حق نداري طوري بخوني كه صداي تو به گوش امام برسه. امام بايد حواسش جمع باشه مأموم هم بايد حواسش به امام باشه. براي همين مي گن مأموم. بايد ذكر امام رو تكرار كنه. لذا مستحبه كه امام جماعت همه اذكار رو بلند بگه مگر اذكار قيام در نماز ظهر و عصر.

ارتباط نماز و جهاد (قسمت اول)

نماز و جهاد یک ارتباط تنگاتنگ با هم دارند. چون جهاد، جهادِ اصغره و نماز جهاد اکبره. در اون جهاد شما با دشمن بيروني مي جنگيد، ولي در نماز با دشمن دروني مي جنگيد. اتفاقاً خيلي سخت تره؛ لذا هر نمازي كه شروع مي كنيد، بايد نيت جهاد كنيد. مي خوام بجنگم، تك تك جملات نماز به تو جنگيدن رو ياد مي ده. بسم الله كه مي گي به تو ياد مي ده كه در شروع هر كاري با نام و ياد و قوت خدا شروع كني. شكر كه مي كني، تمام جوارح و اعضات يادت مي ياد، به ياد مي ياري كه در اين جهاد چه ابزارهايي دست توست. تو اگر الان پا نداشتي، فلان كار را نمي تونستي بكني، اگر زبان نداشتي، فلان كار را نمي تونستي بكني. اگر چشم نداشتي . . . . . همه نعمت ها، خانواده خوب، امكانات، و خيلي چيزهاي ديگه يادت مي ياد. بعد مي ياي جلوتر، اهدنا الصراط المستقيم، توكل به خدا و فقط از خداوند خواستن رو ياد مي گيري. همه اينها: ابزارهاي جهاد را به تو نشون مي ده.

نماز نردبان است؛ نه تذکر تکراری

اميرالمؤمنين(ع) فرمودند: من به سه چيز دنيا دلم خوشه: دومين چيز رو فرمودند كه نمازه؛ اگر نماز نبود علي(ع) مي مرد. دلش مي گرفت. همين نمازي كه خيلي ها مي گن آقا يعني چي؟ تا كِي هر روز 5 بار نماز بخونيم؟ غافل از اينكه اين صحبتي كه با دوست مي كني دلت رو باز مي كنه؛ و ثانياً نماز نردبان است. نه تذكر تكراري! هر يه نمازي كه مي خوني يه پله است. اشكال از نماز تو هست. اگه نماز عشاي تو از نماز مغربت يه پله بالاتر نيست، اشكال از نماز تو هست. مراقب باش! به تند خوندن و كند خوندن و تعداد ركعات هم زیاد كاري نداره. موضوع اينه كه در كل نماز يك ثانيه، يك لحظه هم كه شده سيم اتصالت به خداوند وصل بشه. يعني دلت بلرزه؛ اصل اينه. نماز بايد روح داشته باشه.

نماز به دردت می خوره.

مقدمه اي كه آقاي جوادي آملي بر کتاب «سرالصلوه» حضرت امام خميني (ره) نوشته اند بسيار زيباست؛ دقت كنيد:

«اگر نماز در گورستان مکروه است، نماز دلمردگان نیز بی کراهت نیست.»

يعني: نمازي كه با دلمردگي و خشم خونده بشه مكروهه. دهان را پر از محبت کنید و بعد وارد نماز شويد. با حالت دلمردگي و يأس به طرف نماز نرويد. در خانة خدا شاد و شاداب برويد.

روايت مي فرمايد : «نماز در آتشکده و مطبخ مکروه است.»

يعني : وقتي داغ و عصباني هستي نماز نخون.

نماز صحبت با دوسته. انسان ساعتها به دوستش التماس مي كنه كه بهش محل بذاره اما به خودش محل نمي ذاره. از نماز «حُب» كسب كن. اين «حُب» در اجتماع به دردت مي خوره. باعث مي شه تو رو دوست بدارند. نماز با حال خوندن توي تموم جنبه هاي زندگي كمكمون مي كنه.

دهانت رو پر از محبت کن، آقا!

يكي از اساتيد بزرگوار كه راضي هم نيستند اسمشون رو بيارم و در جامعه فعلي ما بسيار محجوب و محجور هستند، فرمودند: «قبل از اينكه نمازت رو شروع كني و تكبيره الاحرام بگي يه نكته رو در نظر بگير؛ دهانت رو پر از محبت كن آقا!»

«دهان را پر از محبت كردن» يعني چي؟ يعني انساني كه با حالت خشم و غضب نسبت به خلايق وارد نماز مي شه، نمي تونه بگه: «‌الرحمن الرحيم». شايد بگه، اما فقط اداي لفظ كرده. يه جوري برو در خونۀ خداوند كه وقتي تو رو ديد، احساس كنه يه كسي در مقابلش ايستاده كه نسبت به خلايق عشق و عاطفه داره. كسي هست كه اگر احياناً وقتي خور و خواب و خشم و شهوتش جور شد ديگه همه چيزش جور نشده، تازه نگاه مي كنه به دور و ور و حداقل براي دور و وري ها غصه مي خوره.

ماها كه امكانات نداريم و نمي تونيم مشكلات مردم رو حل كنيم، مي تونيم بشينيم پاي درد مردم و اشك بريزيم، اين رو مي تونيم! و مي تونيم اين آرزو رو بكنيم كه كاش امكانات داشتيم و مي تونستيم غذايي كه مي خوايم بخوريم رو نخوريم. (نمي گم اين كار رو بكنيد، به هيچ كدوم از شما نيستم، خودم رو دارم مي گم.) مي تونيم نخوريم بگيم، فلاني كه مي گه مشكل دارم با 6 تا بچه تو يه اتاق دارم زندگي مي كنم، 2 ميليون تومن مي خواد كه خونه رهن كنه، مي تونم من بشينم يه كاري بكنم كه با اون همدرد بشم. چون به من گفته ديگه، وقتي كه انسان با اين حالت روحي و عاطفي وارد نماز مي شه خدا هم مي گه: بابا اين خودش داره خدايي مي كنه. مي دوني خدايي كردن يعني چي؟ يعني به مردم عشق بورزي، چون خداوند عشق مي ورزه. خدايي كردن به مردم اينه كه با درد مردم دلمون بگيره. چون خدا دلش مي گيره. خدايي كردن اينه كه آرزو كنيم عالم و آدم در اختيار ما باشه، براي مردم، نه براي خودمون! به اين مي گن: «دهان پر از محبت». تا مي گي «الرحمن الرحيم»، درهاي رحمت الهي شروع به باز شدن مي كنه. بابا به سابقه ات و اين حالت ايستادنت در نماز نگاه مي كنند،  و اين كه داري به خودت فشار مي ياري براي اينكه توي نماز تمركز داشته باشي، بايد بدوني به سابقه تو هم نگاه ميكنن. وقتي «الحمدلله رب العالمين» مي گي، به سابقه ات نگاه مي كنن. «الرحمن الرحيم» كه مي گي، «مالك يوم الدين» كه مي گي، «اياك نعبد» و . . . كه مي گي به سابقه ات نگاه مي كنن. ببينند توي دلت چيه؟! اين مي شه دهان پر از محبت. وقتي داري با خدا صحبت مي كني،  ته دلت يه دونه دفاعيه داري كه خدايا درسته من خيلي كثيف اومدم، همه ما اينطوريم، وقتي كه علي (ع) مي گه: «انا عبدك الضعيف الذليل المسكين المستكين المستجير» ما ديگه چي بگيم؟ تعارف كه نداريم. نمي خوايم هندونه زير بغل همديگه بذاريم. بگو خدايا من اگه كثيف اومدم در خونه ات، ولي بدون با دل رحيم اومدم. وقتي دل من رحيمه، تو هم با من رحيمي، به اين مي گن: دهان پر از محبت. دهاني كه وقتي مي گه: «الرحمن الرحيم» فرشته ها مي گن: خدايا! جدي راست مي گه. اين اهل اين صحبت ها هست.

سه گام برای نیل به روح و حقیقت نماز

برای نزدیک شدن به روح نماز و بهره برداری از حقیقت آن باید سه گام برداریم:

گام اول: اولین گام این است که در حین نماز «توجه» به آن داشته باشیم.

گام دوم: برای خواندن نمازی که بتوانیم از آن بهره ببریم، این است که هر جمله و ذکری را که می گوییم، به معنا و مفاد آن توجه داشته باشیم.

گام سوم: در این مسیر آن است که بکوشیم حال و باور قلبی ما نیز متناسب با همان چیزی باشد که به زبان می آوریم.

متن کامل را در ادامه مطلب ببینید.

1. توجه به عظمت بی نهایت خداوند

یکی از راههایی که می توان برای ایجاد توجه قلبی به خداوند و حالت خشوع و خضوع برشمرد، توجه به عظمت بی نهایت خداوند و درک حقارت خویش است. ما باید با مشاهده نعمت های خدا و از راه تصور عظمت آفریدگان و حتی به کمک صورت های خیالی و ذهنی، اندکی از بزرگی خداوند را درک کنیم. چون ما هرقدر به ذهن خود وسعت بدهیم و تصویر بسیار بزرگی از عالم جسمانی در ذهن خود پدید آوریم و با کمک مفاهیم ذهنی و کمک گرفتن از قوۀ خیال، هرقدر بتوانیم عظمت خلقت خداوند را تصور کنیم، درک و تصورمان در برابر عظمت جهان، بسیار حقیر و ناچیز است. عظمت آفرینشی که گاه فاصله بین دو ستاره آن، میلیاردها سال نوری است که ما از درک فاصله یک سال نوری آن عاجزیم، چه رسد به درک میلیاردها سال نوری!

لطفاْ بر روی ادامه مطلب کلیک کنید.

قبل از شروع نماز، شایسته است انسان لحظاتی ذهن و فکر خود را از امور مادی و آنچه باعث پراکندگی حواس می شود منصرف، و در نماز و توجه به خداوند متمرکز سازد. اگر می خواهد نماز فرادا بخواند، سعی کند جایی را برگزیند که خالی از سر و صدا بوده و نقش ها و تصویرهایی که جلب نظر می کنند وجود نداشته باشد. اگر می خواهد در نماز جماعت شرکت کند، سعی کند به گونه ای در بین جمعیت نمازگزار قرار گیرد که چیزی او را به خود جلب نکند و مزاحم ارتباط او با خداوند نگردد؛ گویی او در بین جمعیت محو گردیده است.

لطفا بر روی ادامه مطلب کلیک کنید.