نماز و جوانی

جوان با نماز دلش روشن ميشود، اميد پيدا ميكند، شادابى روحى پيدا ميكند، بهجت پيدا ميكند. اين حالات بيشتر مال جوانهاست، بيشتر مال موسم جوانى است؛ ميتواند لذت ببرد. و اگر خدا به من و شما توفيق بدهد، نمازى بخوانيم كه با توجه باشد، خواهيم ديد كه انسان در هنگام توجه به نماز از نماز سير نميشود. انسان وقتى به نماز توجه پيدا كند، آن‏چنان لذتى پيدا ميكند كه در هيچ يك از لذائذ مادى اين لذت وجود ندارد. اين در اثر توجه است. بى‏توجهى به نماز، كسالت در حال نماز، از خصوصيات منافقين است - نه اينكه حالا هر كسى در حال نماز كسالت داشت، منافق است؛ نه - خدا منافقين را در قرآن معرفى ميكند و ميگويد اينها را از اين بشناس. در زمان پيغمبر منافقينى بودند كه براى خاطر اين و آن نماز ميخواندند و در دل به نماز اعتقادى نداشتند. «و اذا قاموا الى الصّلوة قاموا كسالى يرائون النّاس». بله، وقتى كسى طرف خطاب ندارد، با خدا حرف نميزند، خسته ميشود و برايش يك كار طولانى به نظر مى‏آيد. چهار ركعت نماز كه چهار دقيقه، پنج دقيقه طول ميكشد، براى او يك زمان طولانى به نظر مى‏آيد؛ در حالى كه چهار دقيقه مگر چقدر است؟ انسان اگر در اين حالت با خدا طرف خطاب بشود، آن وقت خواهد ديد كه مثل برق گذشت؛ دريغ ميخورد، افسوس ميخورد و دلش ميخواهد طولانى‏تر بشود.

جوانها اگر از حالا عادت كنند به نماز خوب، وقتى به سنین بالا رسيدند، نماز خوب خواندن برايشان ديگر مشكل نيست. در سنين بالاتر آدمى كه عادت نكرده باشد به نماز خوب، نماز خوب خواندن ممكن است، اما مشكل است. براى آنكه از جوانى عادت نكرده به اينكه خوب نماز بخواند؛ يعنى نماز با توجه - نماز خوب معنايش نماز با صداى خوش و قرائت خوب نيست؛ يعنى نمازِ با توجه، با حضور قلب؛ قلبش در محضر پروردگار حاضر باشد؛ از دل و با دل حرف بزند - آن وقت اين سجيه‏ى او ميشود و ديگر برايش زحمت ندارد؛ تا آخر عمر همينجور خوب نماز ميخواند.

نماز در راءس همه ی عبادات است

در ايام ويژه مثل شب قدر، اعياد اسلامى، و هر شب و روزى كه داراى فضليت و ارزشى است و براى آن دعا و مراسمى مخصوص وارد شده است، مثل شب مبعث، شب ميلاد پيامبر، شب جمعه و شب عيد غدير معمولا نمازهاى مخصوصى هم وارد شده است. شايد نتوان ايّام مقدّسى را پيدا كرد كه در آن برنامه ی نماز نباشد.

نماز در تمام اديان بوده است

قبل از حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله در آئين حضرت عيسى هم نماز بوده كه قرآن از زبان او نقل مى كند كه خداوند مرا به نماز سفارش كرده است:

«واوصانى بالصلوة»

 وقبل از او موسى بوده كه خداوند به او خطاب مى كند:

«اقم الصلوة لذكرى»

 و قبل از موسى پدر زن او حضرت شعيب بوده كه نماز داشته است :

 «يا شعيب اصلاتك تاءمرك»

 و قبل از همه آنها ابراهيم بوده كه از خداوند براى خود و ذريّه اش توفيق اقامه نماز را مى خواند:

«ربّ اجعلنى مقيم الصلوة و من ذريّتى»

و اين لقمان است كه به فرزندش مى گويد:

«يا بنىّ اقم الصلوة و اءمربالمعروف و انه عن المنكر»

پسر من نماز را بپا دار و امر به معروف و نهى از منكر كن .

جالب آن است كه معمولا در كنار نماز سفارش به زكات مى شود ولى از آنجا كه نوجوان معمولا پول ندارد، در اين آيه در كنار نماز به جاى زكات به امر به معروف و نهى از منكر سفارش شده است .

مواظب باشیم

يكي از تأثيراتي كه نماز بايد بگذاره اينه كه در اخلاق و خُلق انسان تأثير بگذاره. نمازی مفید است که انسان رو متخلق کنه به اخلاق حسنه. يك وقتي اومدند خدمت پيغمبر اكرم (ص) عرض كردند: يا رسول الله! فلان بانوي مسلمان شبها رو احيا مي گرفت؛ تا صبح نماز مي خوند؛ سجده هاي طولانی؛ هر روز رو هم روزه بود و بسيار بسيار به اين عبادات اهميت مي داد، (يك وقتهايي هست مي گيم آقا ظواهر يعني چي؟ قلبت پاك باشه؛ يك وقتي هم هست از اون ور بوم مي افتيم خيلي به ظواهر اهميت مي دهيم.) اما يا رسول الله (ص) يه اخلاق بد هم داشت؛ با زبانش نيش مي زد. ( مثل خيلي از اين متدينها و متدينه هاي ما كه وقتي پير مي شن، مرغ مسجدن، كبوتر مسجدن، اما بعد كه مي ياد تو خونه يه نيش به عروسش مي زنه يه نيش به دامادش يا بچه اش.) پيغمبر اكرم (ص) فرمودند «لاخَيْرَ فيها، هيَ مِنْ اَهْل النّار» «اين نماز هيچ سودي براش نداشته. اين اهل آتشه.»

تويي كه مراقب زبونت نيستي، اهل آتشي. اين نمازها و ذكرها چه فايده براي تو داره؟ همين جور دائم الذكر و دائم النيشه! يعني هر از چند مدت يك بار يه نيشي هم مي زنه. اين كه فايده نداره. تو اگر فقط نمازهاي واجبت رو مي خوندي، ولی سرت رو هم انداخته بودي پائين و كاري به كسي نداشتي خيلي بهتر بود.

به مردم رحم کن!

امام صادق (ع) مي فرمايند: پيغمبر اكرم (ص) وقتي كه هوا باراني بود، (خُب مي دونيد ديگه اون زمان كه سقفها ايزوگام نبوده، وقتي بارون مي اومد سقف چكه مي كرد آب مي داد بعضي وقتها اصلاً سقف نبود. توي حياط مي خوندن) يا هوا گرم بود پيغمبر (ص) خيلي سريع نماز رو مي خوندن و بين نمازها هم وقفه  نمي انداختند. متصل به هم مي خوندن. (چون بين نماز ظهر و عصر و بین نماز مغرب و عشاء مستحبه كه يه يك ساعتي وقفه داشته باشيم.) گفتند آقا اينطوري كه تند مي خونيد مستحبات نماز رعايت نمي شه. فرمودند: كسي كه نماز مي خونه مي خواد خداوند بهش رحم كنه و كسي كه مي خواد خدا بهش رحم كنه، بايد به مردم رحم كنه.

يكي از دلايلي كه نمازهاي مساجد ما با استقبال عموم مواجه نمي شه اين هست كه  نمازها خيلي طول مي كشه. اول يه بار راديو اذون مي گه، بعد از راديو، يه بار هم مكبر اذون مي گه؛ بعد از اون هم خود امام جماعت يه بار ديگه مي ياد اذون مي گه. بعضي از مسجدها براي نماز دوم هم اذون مي گن. بعضي وقتها ما ايرادهاي خودمون رو به زور داريم به مردم تحميل مي كنيم. آقا براي چي بين دو تا نماز صحبت مي كني؟ بعد از دو تا نماز صحبت كن. مي گه نمي شينن. خُب اين ايراد تو هست. اينجوري داري از نماز استفاده مي كني. مي گي حالا به هواي نماز بشينم دو تا كلمه بهشون بگم.

در شهر ما چند تا مسجد هست كه وقت نماز پر از جمعيت مي شه. از همين بازاريهايي كه قبلاً با هر كلكي بود براي نماز جماعت نمي اومدن. اما حالا امام جماعتش تا راديو مي گه: «الله اكبر»، اين هم مي گه: «الله اكبر»، نمازش رو مي خونه. تعقيبات نماز هم زياد نمي خونه؛ سريع نماز ظهر و عصر رو ده دقيقه اي مي خونه. طرف هم مي گه: خُب ده دقيقه كه بيشتر نيست. بريم نماز رو بخونيم. مادي هست ديگه؛ چرا فكر مي كنيم  همه عارف بالله اند؟‌ ماديه نمي تونه بيشتر از ده دقيقه مغازه اش رو ول كنه. احساس ضرر مي كنه؛ بازم مشكل تو هست كه نتونستي بهش حالي كني. خُب با اين وضعيت شما بايد نمازت رو تندتر بخوني. پيغمبر (ص) هم در مواقعي كه بازار مدينه گرفته بود يا موقع گرما و سرما بود نمازشون رو سريع مي خوندن. 

زینتهای نماز

حتماً متوجه شده ايد كه بزرگان و علماء تحمل زيادي دارند؛ اين بخاطر روح بزرگ اونهاست. «خوشا آنانكه دائم در نمازند» اونها نسبت به نماز خيلي حساسند و از همين حساسيت، دنيا و آخرت را بدست آوردند. آيت الله اراكي (ره) در احوالات آميز جواد آقاي تهراني نقل ميكنه: ايشون بقدري در نماز توجه و حضور قلب داشت كه خلع روح ميشد.

در احوالات مرحوم حاج اسماعيل دولابي هم نقل مي كنند كه ايشون براي اشخاص مختلف كتاب مي فرستاد و در بين تمام اقشار مردم كار مي كرد. بزرگان و مراجع در پيش پاي او زانو مي زدند و درس اخلاق مي گرفتند. اين بزرگوار معدن اسرار بود. يك دقيقه صحبت با ايشون آرامش را به انسان تزريق مي كرد. ايشون نقل كرده بودند كه زماني كه به كربلا براي زيارت امام حسين (ع) رفته بودم يك ستون از ملائكه اومدند و سينة من رو بوسيدند و گفتند اين زائر امام حسين (ع) هست. ایشون می فرمایند: سعي كنيد در مشكلات زندگي نماز بخونيد، انشاءالله همه ی مشكلات برداشته مي شه و راه حل اونها پيدا مي شه چون با خوندن نماز وارد روشنايي مي شيد.

اگر حوائجي داري نيمه شب بلند شو، دو ركعت نماز بخون و بعد صد مرتبه ماشاءالله بگو. توي قنوت نمازت و سجده هات براي همه دعا كن ولي براي خودت هيچ دعايي نكن، اگر چنين نمازي بخوني ملائكه به خدا مي گن: خدايا! اين بندۀ تو براي همه دعا كرد اما براي خودش دعايي نكرد، هرحاجتي داره، برآورده كن. وانشاءالله برآورده ميشه.

تويي كه از شب تا صبح بيداري و براي كنكور درس مي خوني، ده دقيقه از وقتت رو هم براي نماز بذار، دو ركعت نماز بخون.

اگر روزي اتفاقي افتاد و نماز صبحت از دستت رفت با دو ركعت نماز نافله زينتش بده. مثل ديواري كه رنگش ريخته؛ اون رو رنگ كن؛ روش رو بپوشون و سفيد كاريش كن. بعد از نماز «الهي العفو» بگو؛ تسبيحات حضرت زهرا (س) بخون؛ نماز وتيره بخون (نماز وتیره دو رکعت نماز مستحبی است که بعد از نماز عشا بصورت نشسته خونده میشه). اينها همه زينتهاي نماز هستند. سعي كن در هفته براي نمازهاي واجبت دو ركعت نافله بخوني تا اونها رو از دست ندي.

مرحوم حاج آقا مصطفي فرزند بزرگ حضرت امام (ره) نقل كردند؛ يك روز صبح حضرت امام (ره) مثل مادر بچه مرده گريه مي كرد! وقتي علت رو جويا شديم ايشون فرمودند: نماز شبم فوت شده!

نماز: مرکز توجه خوبان عالم

نماز خيلي چيز محبوبيه. شما اگر يك گل زيبا و معطر يه جايي بگذاريد، زنبورهاي عسل دورش جمع مي شن. نماز حالت گل معطري را داره كه همه خوبان را دور خودش جمع مي كنه. عين عبارت یکی از عرفای عصر ما اینه: «وقتي داري نماز مي خوني، اگه نمازت رو خوب بخوني تمام خوبان عالم، شهدا و تمام اونهايي كه در آخر نماز بهشون سلام مي دي، متوجه همين نماز تو مي شن. لذا در كنار نمازت حضور پيدا مي كنن.» تمام علماء، صلحا‌، شهداء، بزرگان، معصومين (ع)، فرشته ها، ملائكۀ عرش و فرش، هرچه خوب در عرش و زمين در هر زمان بوده و هرچي شاهد و شهيد هست به تو نظارت دارن، چون نماز تو جذابه، نماز تو محبوبه.

مي دوني چرا سلام مي دي؟ ميدوني براي چي مي گي: «السلام عليكم و رحمه الله وبركاته»؟ مي دوني براي چي مي گي «السلام علينا و علي عباد الله الصالحين»؟‌با كي داري خداحافظي مي كني؟ سلام در حقيقت يعني خداحافظي. آخر نماز داري خداحافظي مي كني. با كي داري خداحافظي مي كني؟ وقتي مي گي: «السلام عليكم ورحمه الله و بركاته» داري از همين خوبان خداحافظي ميكني؛  ميگي: ما رفتيم تا نماز بعد! اين نمازه. نماز مركز توجه خوبان عالمه .

چرا گره هاتون رو توي نماز باز نمي كنيد؟ چرا فقط به شب قدر اميدواري؟ اينكه چهارساعت بشيني گريه كني و سينه بزني و بعد حاجتت رو بخواي. چرا روي دو ركعت نمازت كار نمي كني؟ توي نماز همه خوبيها متوجه توست، تمام اونهايي كه دنبالشون مي گردي، ابوالفضل (ع)، امام حسين (ع)، حضرت رقيه (س)  و . . . همه متوجه تو هستند. موقع نماز همه اينجا هستند، حالا توي مراسم هم ممكنه نباشند، ‌چرا توي همون نماز ازشون نمي گيري؟ چرا همون جا گره هات رو باز نمي كني؟

تو نماز اگر گير بدي به خدا، ( البته اگه وضو رو به همون شکلی که گفتیم بگيري و اون چيزهايي كه گفتيم رعايت كني) چون خوبان جمعند، خداوند اصلاً نمي تونه از گير تو فرار كنه. و اگر يه چيزي به مصلحتت نباشه، خدا اجازه نمي ده نماز با حال بخوني، چون اگه خوندي بايد بهت بده. مثل روز عرفه. مي گه خداوند هر حاجتي كه بعد از ظهر عرفه بخواي، بهت مي ده، اگه به مصلحتت نباشه، يادت مي ره و يه دفعه غروب مي شه.

نماز پايه و بناي دين هست و اگر اين پايه رو خوب درست نكنيم بناي دين ما فرو خواهد ريخت . هر چقدر مي خوايد واجبات و مستحبات ديگه رو توي اين بنا به كار ببريد . تا پايه درست نباشه بنا فرو مي ريزه .

نماز، روح معراج نبي اکرم (ص) است.

نماز پيوند بين ملك و ملكوت و زمين وآسمان است. نماز سفر آسمان است و سفر آسمان را بايد با دل برويم.

عبادت، مایۀ آرامش

عبادت و اطاعت خدا، برای اولیای خدا چنان حالتی بوجود می آورد که در هیچ شرایطی دچار اضطراب نمی گردند. در اینجا مناسب است دو خاطره از رهبر انقلاب اسلامی امام خمینی نقل شود:

بدنبال فرار شاه از ایران، با آنکه هنوز شاپور بختیار حکومت می کرد، امام خمینی تصمیم گرفت بعد از پانزده سال تبعید به کشورش بازگردد. خبرنگار در هواپیما از ایشان سوال می کند: اکنون چه احساسی دارید؟ می فرماید: هیچ.

در حالی که در آن زمان میلیون ها ایرانی عاشق، نگرانِ جان امام بودند، امام با آرامش خاطر در هواپیما مشغول نماز شب و ذکر خدا بودند. این آرامش تنها بخاطر یاد اوست.

خاطرۀ دیگر که از فرزند امام مرحوم حاج سید احمد آقا نقل شده است آنست که:

 روز فرار شاه از ایران، دهها خبرنگار و عکاس از سراسر دنیا در منزل امام در پاریس اجتماع کرده بودند تا سخنان امام را به دنیا مخابره کنند. امام روی صندلی ایستاد، چند کلمه ای سخن گفت، سپس رو به من کرد و پرسید: احمد، آیا ظهر شده است؟ گفتم بله؛ امام بدون معطلی سخن خود را قطع کرد و برای نماز اول وقت از صندلی پایین آمد. همه گیج شدند که چه خبر شده است، گفتم: امام نمازش را اول وقت می خواند.

آنچه امام در پاریس انجام داد درسی بود که از پیشوایش امام رضا (ع) آموخته بود. در تاریخ آمده:

 رهبر گروه صابئین که نامشان در قرآن آمده است، دانشمندی مغرور و متعصب بود. هر بار که با امام رضا (ع) به گفتگو می نشست زیر بار نمی رفت، تا آنکه در جلسه ای چنان تار و پود افکارش در هم ریخت که گفت: اکنون قلبم نرم شد و منطق شما را پذیرفتم. در این هنگام صدای اذان بلند شد، امام رضا (ع) به قصد نماز جلسه را ترک کردند. دوستان امام هرچه اصرار کردند که اگر لحظاتی جلسه را ادامه دهید او و تمام پیروانش مسلمان می شوند، فرمودند: نماز اول وقت مهم تر از بحث است، او اگر لایق باشد بعد از نماز هم می تواند حق را بپذیرد. دانشمندِ صائبی که این صلابت و قاطعیت و تعبد و عشق به حق را در امام دید بیشتر علاقمند شد.

موانع تاثیر گذاری نماز

تا به حال از خود پرسیده اید که چرا نمازهای ما فاقد آثاری است که برای نماز برشمرده می شود؟

پس این مطلب را که در وبلاگ نماز درج شده است، بخوانید.

نماز در کلام علی (ع)

حضرت علی (ع) بارها در نهج البلاغه از نماز و یاد خدا سخن به میان آورده که در کتابی به نام «نماز در نهج البلاغه» گردآوری شده است. ما در اینجا جملاتی را در مورد فلسفۀ ذکر و یاد خدا که مهمترین مصداقش نماز است از آن حضرت نقل می کنیم:

«إنَّ اللهَ جَعَلَ الذِّکرَ جَلاءً لِلقُلوبِ تَسمَعُ بِهِ بَعدَ الوَقَرَۀ وَ تُبصِرُ بِه بَعدَ العَشوۀ» خداوند ذکر و یادش را صیقل روحها قرار داد تا گوشهای سنگین با یاد خدا شنوا و چشم های بسته با یاد او بینا شوند.

آنگاه حضرت در مورد برکات نماز می فرماید:

«قَد حَفَّت بِهِم المَلائِکَۀُ وَ نُزّلَت عَلَیهِم السَّکینَۀ وَ فُتِحَت لَهُم أبوابَ السَّماءِ وَ اُعِدَّت لَهُم مَقاعِدَ الکِرامات» فرشتگان آنان را در بر می گیرند و آرامش بر آنان نازل می شود، درهای آسمان بر آنان گشوده و جایگاه خوبی برایشان آماده می شود.

در خطبه ای دیگر می فرماید:

«و إنَّها لَتَحُتُّ الذُّنوبَ حَتَّ الوَرَق و تُطلِقُها اِطلاقَ الرَّبَق» نماز گناهان را مثل برگ درختان می ریزد و انسان را از ریسمان گناه آزاد می کند.

آنگاه در ادامه، تشبیهی جالب از پیامبر اکرم (ص) نقل می فرماید که: نماز همچون جوی آبی است که انسان روزی پنج مرتبه خود را در آن شستشو دهد، آیا دیگر آلودگی باقی می ماند؟

در خطبۀ 196 گوشه هایی از مفاسد اخلاقی همچون کبر و سرکشی و ظلم را بر می شمرد و سپس می فرماید: درمان این مفاسد نماز و روزه و زکات است. آنگاه در مورد آثار نماز می فرماید:

«تَسکیناً لاَِطرافِهِم، تَخشیعاً لاَِبصارِهِم، تِذلیلاً لِنُفوسِهِم، تَخفیضاً لِقُلوبِهِم، اِزالَۀً لِلخَیلاءِ عَنهُم اِن اَوحَشَتهُمُ الوَحشَۀ آنَسَهُم ذِکرک» نماز به همه وجود انسان آرامش می بخشد، چشمها را خاضع و خاشع می گرداند، نفس سرکش را رام، دلها را نرم و تکبر و بزرگ منشی را محو می کند. به هنگام وحشت و اضطراب و تنهایی، یاد تو موجب انس و الفت آنها می شود.

البته روشن است که همۀ مردم چنین بهره هایی را از نماز ندارند، بلکه تنها گروهی هستند که شیفتۀ نماز و یاد خدا هستند و آن را با تمام دنیا عوض نمی کنند.

اینک به چند نکته در باب نماز می پردازیم:

1- حقیقت صلوۀ عبارتست از مواصلت میان خداوند و بنده؛ و انسان بدون طهارت شایسته حضور در آن بارگاه نیست؛ پس باید وضو گرفت و با بدنی پاک به نماز ایستاد.

مؤمن را به مَثَل کوهی استوار گفته اند که حوادث و تندبادهای روزگار او را از پای در نخواهد آورد. بی گمان، پیوستگی و ارتباط او به مبدأ هستی و مرکز قدرت لایزال و منبع عزت لم یزل، موجب این صلابت و استحکام اعجاب انگیز است.

مومنان زورق دل را در میان دریای پرتلاطم حوادث به ریسمان محکم الهی بسته اند و لذا امواج کوه پیکر آن کوچکترین لرزش و آسیبی به آنان نخواهد رساند.

آری، آنان به یاد خدا دل داده اند و به ذکر پروردگار سر سپرده اند که به چنین آرامش و اطمینانی دست یافته اند.

یکی از بالاترین مصادیق یاد خدا نماز است که اَقِمِ الصَّلوۀَ لِذِکری پرده از این راز برداشته و آدمیان را در روزگار پرغوغا به ویژه در عصر رقابت در میدان تکنیک و صنعت به فضایی آرام بخش فرا می خواند و آهنگ پرطنین اَلا بِذِکرِاللهِ تَطمَئِنُّ القُلوبُ را در گوش جان ایشان می نوازد.

دل آرام گیرد به یاد خدای

و چه خوش گفته اند: زندگی بدون نماز و نیایش چون جامی خالی است که هنگام تولد به لب گرفته و در هنگام مرگ آن را دور می اندازیم.